En de bodem: hoe ziet die eruit?

Volgens het Cultuurwaarden Deelrapport Archeologie Scharn Heer van A.C. Mientjes, gemeente Maastricht, juli 1991, bestaat de bodem van de kloostertuin Opveld voornamelijk uit radebrikgronden die zich gevormd hebben op de vlakke delen van de lösspakketten. Deze lösspakketten zijn gevormd tijdens het Saalien (tussen 370.000 en 130.000 jaar geleden). Doordat de Maas zich later heeft ingesneden in de riviersedimenten, zijn er terrassen ontstaan. Het terras op deze locatie in Heer wordt het terras van Eisden-Lanklaar genoemd. Op de vlakke delen van deze lösspakketten hebben zich radebrikgronden gevormd.
Radebrikgrond bestaat uit de volgende onderdelen:

Diepte in cm (onder maaiveld)	Omschrijving	Kleur	Horizont	Code
0-25	siltige leem	donker grijsbruin	bouwvoor	Ap
25-50	siltige leem	bruin	uitspoelingslaag	E
50-90	siltige leem	donkerbruin tot donker geelbruin	inspoelingslaag (briklaag)	Bt
90-110	siltige leem met minder klei	donkerbruin tot donker geelbruin	overgangslaag	BC
110 >	siltige leem	geelbruin tot licht geelbruin	moedermateriaal (löss)	C

Tabel : bodemprofiel van radebrikgrond, eenheid Bld6. 

Klopt bovenstaande nu met ijn eigen grondproeven?
Eerder heb ik al vermeld dat de overbodige grond voor de bouw van de moderne verzorgingscomplexen verplaatst is. Deze grond is op de open gemaakte plekken in de kloostertuin neergelegd en dat zijn nu grasvelden geworden. Ik heb grondboringen verricht op de verschillende grasvelden en bij de bosjes
voor-en achterin aan de westkant van de tuin.

1e plek: Grasveld 1

De grasvelden zijn ontstaan op de neergestorte grond. Bij de 1e plek kwam ik door de hardheid niet ver de grond in. De grond is vettig en geel van kleur: donkergeelbruin. Deze grond is afkomstig uit de diepere lagen: siltige leem, moedermateriaal (löss).

2e plek: vlakbij de kastanjebomen

3e plek: In het bosje aan westkant

  4e plek: grasveld : in het bosje verder naar het westen

Op deze plek staan nog verschillende bomen, overblijfselen van het bos: zwarte grond met veel kiezels. Het is mij een raadsel waar de kiezels vandaan komen.

Bosgrond: siltige leem, donker grijsbruin

Bosgrond: siltige leem, donker grijsbruin

5e plek: Grasveld 3

Geelbruin tot lichtbruin

Moedermateriaal Löss (C): deze grond moet afkomstig zijn van meer dan 110 cm diep :siltige leem. Dat klopt omdat dit de afgegraven grond is, die bovenop de bestaande laag gelegd is.

Woekering: verwaarlozing?

De kloostertuin is aan het verwilderen. Is dit dan verwaarlozing? Ik meen dat de woningstichting St. Servatius de kloostertuin Opveld tot een park wil omvormen. Ik veronderstel dat er waarschijnlijk geen geld beschikbaar is vanwege het  financiële débacle met de studentencampus.
Nu zie ik een overdaad aan hedera, brandnetels en Japanse duizendknoop groeien.
Wat betekent die wildgroei nu eigenlijk?
Overdaad aan Hedera:
Ik heb veel Hedera (klimop) gezien die langs de boomstammen naar boven groeit. In de volksmond wordt dan gezegd dat dit schadelijk is: ik heb hier zelf gezien dat verharde stengels van de hedera zijn afgezaagd om verdere klimopgroei te voorkomen.
Klimop in bomen is een veel kleiner probleem dan vaak wordt gedacht, volgens Thomas Ludwig in www.boomzorg.nl: "Klimop: zegen of vloek".pdf:
In principe heeft de boom er weinig last van, alleen bomen met een kleine kroon kunnen te weinig licht krijgen. Regelmatige verwijdering van klimop is niet nodig, de klimop kan echter wel een goede controle van de boom "in de weg staan".
Voordelen van klimop: 

• een kosteloze en effectieve luchtreiniger: formaldehyde, koolwaterstoffen en giftige stoffen
• ecologisch waardevol, omdat deze klimplant leefruimte biedt aan insecten (die van warmte houden), vogels (kwikstaartjes, mussen, winterkoninkjes) en kleine zoogdieren; de blauwzwarte bessen worden gegeten door vogels, zoals de gekraagde roodstaart, de zwartkop, de merel en de lijster.
• beschermt de boom tegen zonnebrand (vooral beuken profiteren hiervan, vanwege hun dunne schors), verdamping en schade.
• de geneeskrachtige stof in de bladeren helpt tegen astma en kinkhoest.
• doordat de plant een van de weinige laatbloeiers is, wordt het stuifmeel gebruikt door zweefvliegen, bijen en wespen in september en oktober.

Weelderige groei van brandnetels:
Hieronder zie je veel brandnetels groeien. Dit is een signaal dat er bemeste/humusrijke grond aanwezig is.Het zijn eiwitrijke/voedzame planten en ze verdedigen zich tegen planteneters met brandharen. Rupsen van de Kleine Vos, de Dagpauwoog en de Atalanta voeden zich met de brandnetel. Vooral de Kleine Vos voedt zich uitsluitend met de brandnetel (waardplant). Het is indrukwekkend om te zien, dat er een hele groep (60 tot 100) rupsen bij elkaar zitten: ze spinnen zich in ter bescherming. Als de rupsen groot genoeg zijn (ze zijn dan al een paar keer uit hun vel gebarsten), verspreiden ze zich en leven dan alleen. De vrouwtjes zetten hun eitjes als pakket alleen af, als er voldoende brandnetel pollen aanwezig zijn. Slim hé!
De grasvelden in de kloostertuin worden gemaaid. Even was ik bang dat de maaier het gras zou laten liggen maar gelukkig zag ik later op de ochtend dat het gras van de eerder gemaaide grasvelden verwijderd was. Zo krijgen andere planten een kans en kan de biodiversiteit vergroot worden.

Verder zag ik de Japanse duizendknoop langs de grasvelden welig bloeien. Dit is een exoot en is niet te bestrijden: ik heb de stevige stengels en bladeren gezien, die overbleven nadat er laatst gemaaid is. Begrazing of regelmatig maaien biedt even uitkomst door inperking, maar de dominante positie wordt heel snel weer ingenomen als er mee gestopt wordt. Onder begrazing kunnen soortenrijke ruderale graslanden ontstaan. Ik zie hier echter geen schapen grazen.

Wist je dat deze plant uit de zelfde familie komt als rabarber, zuring en bruidssluier?
Familie van de Polyganecae. Ze is als sierplant in Europa ingevoerd; er ontstond grootschalige verwildering na 1950 door het dempen van tuinafval. De Japanse Duizendknoop kan veel ecologische èn economische schade aanrichten. Overwoekering van de natuurlijke beplanting, erosie van oevers, maar ook schadelijk zijn voor funderingen, infrastructuur, rioleringen en drainagebuizen. Ik stond versteld dat hun wortelstelsel gemiddeld 3 m diep in de grond zit en dat de plant kan ontkiemen uit kleine stukjes wortelstok. Wij, de mensen, zijn de grootste verspreider door onzorgvuldig maaien en door grondverplaatsing. Het verplaatsen van grond heeft hier in de kloostertuin ook plaatsgehad. De afgegraven grond voor de bouw van de verzorgingscomplexen  Ridderhof en Croonhof, verderop, is hier gedumpt.

Advies is zoveel mogelijk blijven inperken en zorgen dat de populatie niet groter kan worden. Vernietiging is niet mogelijk, aldus Pander&van den Top: "Japanse Duizendknoop: wat moeten we ermee?", juni 2013,
http://issuu.com/hylkepander/docs/20130612_japanse_duizendknoop_defin

Open Kloosterdag op 5 april

Kapelletje in kloostertuin

Vanaf half drie s'middags zijn alle geïnteresseerden welkom in de eetzaal van het klooster. De geschiedenis wordt verteld door zuster Brigitta. Een twintigtal belangstellenden is aanwezig. ieder krijgt een kopje koffie aangeboden. De zusters hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan het onderwijs in de wijk Heer, zowel basis, als speciaal onderwijs. Rond de jaren vijftig werd er ook nog een huishoudschool geopend: door omwonenden "de spinazie academie" genoemd! Later werd er een verzorgingshuis gebouwd. Het klooster was grotendeels zelfvoorzienend en werd omheind door een muur.

De bezoekers worden uitgenodigd om de rest van het gebouw en de monumentale kapel te bezichtigen. Ik ben ook boven geweest: daar hebben de zusters een kamer als bidruimte ingericht. Dit is in de winter behaaglijk en goedkoop, want dan hoeft de grote kapel niet verwarmd te worden. 

De eenvoudige inrichting maakt indruk! Praktisch zijn de zusters ook, want ze kunnen met een lift naar boven!

De kloostertuin "het bos van de zusters" werd door de zusters zelf onderhouden. Naast de akkers was er ook een boerderij met dieren voor de zuivelproductie.

In de tuin werden de overleden zusters begraven. Toen de nieuwe woonwijk tegen de tuin aan de Zuidkant is gebouwd, zijn de overledenen herbegraven op de plaatselijke begraafplaats. De plek is nu nog zichtbaar door het poortje en de buxushaag. Inmiddels is de kloostertuin openbaar toegankelijk, want de drie overgebleven zusters van de voorzienigheid hebben de grond en het kloostergebouw verkocht aan woningstichting St. Servatius. Zij huren nu zelf een deel van het gebouw.

Het kapelletje, gelegen aan de Oostkant van de kloostertuin is door de zusters in 1948 gebouwd uit dankbaarheid dat zij niet getroffen zijn in de 2e wereld oorlog. Kunstenaar Loontjes, een broer van zuster Marie Ludwina heeft het ontworpen. Je kunt de prachtige panelen van mozaïek zien. Het opschrift: "Stella Maris Ora Pro Nobis" betekent Heilige Maria (letterlijk Sterre der Zee) bid voor ons. De bovenrand bestaat uit afbeeldingen die de litanie van Lorette symboliseren.

Ontdekking groepje kastanjebomen en rode bultjes

Kastanjebloesem
Op 25 april ontdekte ik op het 2e grasveld  en langs een paadje prachtige kastanjebomen: ze zijn nu in bloei. Dat is een fantastisch gezicht: prachtige bloemenslingers die tussen de paraplu-bladeren tevoorschijn komen. Wauw! 

Kastanje bloesem

Door insecten veroorzaakte gallen op esdoornblad

Wat zijn die rode bultjes? Dit zijn gallen. Een gal is een woekering van een plant, ontstaan door een parasiet, mestal een insect (galwesp, =galmug, vlieg, luis of galmijt) die haar eieren in de plant legt. De gal fungeert als huis en is voedsel voor de larve.  

Op flora-onderzoek in de kloostertuin

Op 5 april ging ik samen met de Florawerkgroep van IVN Maastricht op onderzoek uit naar de vegetatie in de kloostertuin in Heer. Het is hier heerlijk rustig zo s'ochtends vroeg.
We starten bij de ingang aan de Veldstraat 20 en lopen naar het keurig aangeplante parkje achter de kloosterkapel:
Jonge platanen zijn hier geplant: moeilijk om te determineren: ik herken ze uiteindelijk aan de stam, de verspreid staande bladeren en de knoppen met nog bolletjes bovenin.
Na de paardenkastanje met zijn mooie paraplubladeren bewonderd te hebben, lopen we langs het pad verder en zien daar een overblijfsel van een laan met lindebomen: het zijn zomerlindes, op dit tijdstip nog in rode knop. Laag bij de grond zien we het muskuskruid, de gevlekte aronskelk tussen de bosanemonen en de blauwe ereprijs bloemetjes: prachtig.Tussen de dorre stengels verschijnt nagelkruid: dit werd vroeger echt als kruidnagel gebruikt!
De gewone esdoorn is te zien, ook wel robinia genoemd: je kunt hem aan de ruwe stam herkennen. Er staan meer robinia's langs de paden in het park.

Robinia's

Als we linksaf het pad oplopen, zien we verschillende vlierstruiken en een iep met een hazelaar ernaast.
We komen bij de oude rode beuk met de enorme keien eromheen (geliefde hangplek voor de scholieren van Porta Mosana, waar dit park aan de Oostkant aan grenst). Deze beuk is voor mij het monument van het park en een belangrijk ijkpunt, zoals kerktorens dat vaak ook zijn. We zien hier muur staan en kiembladeren van de esdoorn en de beuk tussen de keien. We bewonderen de eeuwenoude, majestueuze stam.
We lopen verder en gaan de weide achter de beuk naar binnen: prachtig zijn de paarse bloemetjes, hondsdraf genoemd. Ridderzuring, bereklauw, pinksterbloemen en de witte dovenetel zijn overvloedig aanwezig. Waauw het is een prachtig gezicht èn het zonnetje komt door.

Witte dovenetel

We lopen naar de grot bovenop een heuveltje, althans de overblijfselen ervan: iedere keer als ik hier kom, zijn er weer stenen afgebroken. Het is -zo te zien aan het afval- een interessante plek voor de jeugd. Je hebt hier, aan de zuidkant, een mooi overzicht op het park. Tussen de stenen groeit robbertskruid en op de helling zie ik veel maagdenpalm. Prachtig is de wilde blauwe hyacint:

Blauwe hyacint

We lopen nu verder het pad af naar het Westen: hier zie je bosvegetatie. Een paar bomen langs het pad zijn helemaal kaal: ik denk dat een bacterie of een kever hier heeft huis gehouden. We horen een gaai  en een bonte specht. We bekijken uitvoerig een dunne struik die op een sering lijkt: ja hoor, we zien er nog een staan.
We lopen nu terug en ik laat het kapelletje nog even zien aan de werkgroep leden: ze vinden het mozaïek ook mooi.
Samen laten we ons verrassen door de enorme witte sluier van bloemen over het opgehoogde grasveld.

Klein hoefblad

Gisteren zag ik een fotograaf hiervan uitgebreid foto's maken. Als we goed kijken, zien we dat de bloemetjes echt wit zijn en niet transparant zoals de paardenbloempluizen: een sluier van klein hoefblad.
Prachtig!

We nemen voldaan afscheid bij de poort.

Bijzondere observaties In de schooltuin op 3 december

In het kloostergebouw is ook een school gevestigd: De Democratische School.






In de tuin, die als speeltuin is ingericht met natuurlijk materiaal, zie ik twee opvallende verschijnselen bij de gigantische stam van de daar neergelegde boom. Een zijtak ziet eruit als de kop van een ree!
Op de boomstam zie ik een verzameling paarse vruchtjes. Een schimmel?

Bezoek aan de Democratische school in het klooster

Verslag interview met begeleidster (Fleur Klos) en docent/oprichtster (Anouk Klos) Democratische school op maandag 10 februari 2014.

Dit verslag is gebaseerd op het gesprek met Fleur Klos en informatie uit de folders van de school en informatie over Democratisch en Sudbury-onderwijs van internet (sudbury.nl).

5en5is11

Democratische school

www.5en5is11.nl

contact@5en5is11.nl

Jullie zijn in de zomer van 2011 gestart met 9 leerlingen tussen de 9 en de 17 jaar. Hoe is het nu?

Nu zijn er 19 leerlingen, van wie er veel 9 à 10 jaar zijn. Als leerlingen 18 jaar zijn, vertrekken ze bij ons. Ze weten dan welke richting ze uit willen.

Twee kenmerken van democratisch onderwijs zijn de gelijkwaardigheid in de besluitvorming en de vrije keuze van de leerlingen welke dagelijkse activiteiten ze willen gaan doen en met wie. Leerlingen leren Engels, Russisch, hebben boks lessen en spelen veel buiten en maken zelf spelmateriaal in de werkplaats. De speeltuin is een avonturenspeeltuin met een echte boomhut. Daarnaast kunnen de leerlingen de hele kloostertuin gebruiken: verstoppertje spelen en heerlijk ravotten.

Nieuwe leerlingen hebben een proeftijd van 6 weken: zo kunnen zij ervaren of zij op deze school kunnen aarden. De begeleiders en de andere leerlingen kunnen ervaren of deze leerling de anderen respecteert: de belangrijkste regel is niet over andermans grenzen heen gaan.

De school als inspirerende omgeving

De leerlingen spelen en werken gewoon door elkaar, net als in een gezin. De woonkamer is de centrale ruimte waar de leerlingen een praatje kunnen maken, kunnen relaxen en zelf eten kunnen maken in de keuken. De ruimtes zijn ingedeeld naar functie, zo is er ook een muziek-, een lees-, een computer- en een timmerruimte. We hebben dieren, een grote keuken en een podium. Er zijn workshops en gastdocenten. En als leerlingen iets anders willen, regelen ze het zelf of zoeken ze hulp. Veel kan, veel mag en veel wordt door de leerlingen zelf geregeld. Een vaardigheid die in hun verdere leven van onschatbare waarde zal zijn.

Democratisch, hoezo?

Ieder mens is gelijkwaardig, we zijn allemaal verbonden met elkaar en iedereen is nodig

als belangrijke schakel in het geheel. Daarom heeft op onze school iedereen (begeleiders, leerlingen van 4 én van 18) een gelijke stem in de besluitvorming en werken we in elk overleg en bij het vaststellen van de schoolregels op sociocratische wijze volgens het

‘consentprincipe’. Waar in de democratie de meerderheid beslist, kan in een sociocratie een besluit pas genomen worden als niemand overwegend bezwaar heeft tegen het

voorstel. Zo komen we samen tot een besluit waar iedereen achter staat.

Dit realiseren we met de schoolkring, de ouderkring en de begeleiderskring.

Wat is het eigen karakter van jullie school?

Kinderen ervaren het leven als een avontuur. De wereld is een plek die ze spelenderwijs

ontdekken. Overal is iets te leren! Op onze school laten we daarom onze leerlingen vrij in hoe, wat en wanneer ze leren. We komen tegemoet aan de natuurlijke drang van alle kinderen om het leven in al zijn facetten te zien, horen, voelen, proeven en ruiken. Zo behouden we de aangeboren leergierigheid van elk kind. Leren verloopt zo op een natuurlijke wijze. Wij vinden het belangrijk dat de leerling zelf keuzes leert maken en verantwoordelijk leert zijn voor het eigen leerproces. Zo leren ze zelf verantwoordelijkheid te nemen over hun eigen leven: ze weten wat ze met hun leven willen en groeien op tot authentieke, zelfbewuste volwassenen, die hun eigen plek in de wereld vinden. De 5 vaste begeleidsters (stafleden) ondersteunen de leerlingen bij dit proces.

Hoe gaan jullie om met kinderen die niets willen en niets leuk vinden?

We stimuleren hen met ideeën, geven tips en wachten af tot zij aangeven dat zij b.v. piano willen leren spelen. We vinden het belangrijk dat zij zelf gemotiveerd zijn om met een activiteit bezig te zijn (intrinsieke motivatie). Het duurt soms een tijdje, maar dan willen ze en gaan ze met volle inzet aan de slag.

Hoe bereidt de school de kinderen voor op het eindexamen?

Als kinderen graag een diploma halen, ondersteunen en helpen we hen daarbij.

Hoe begeleiden jullie de leerlingen?

We hebben een speciaal voor de democratische scholen ontworpen leerlingvolgsysteem, dat we samen met de ouders bijhouden. Van iedere leerling wordt een portfolio bijgehouden, zodat de persoonlijke ontwikkeling gevolgd kan worden. Ouders ondersteunen hun kinderen thuis.

Waar streven jullie naar?

Dat leerlingen groeien in hun zelfvertrouwen en zelfbewustzijn

Dat ze groeien in waardering voor zichzelf en de ander

Dat ze helder kunnen communiceren en goed samenwerken

Dat ze weten hoe ze aan kennis moeten komen die ze nodig hebben

Dat ze rekening kunnen houden met elkaar en dit ook willen

Dat ze op een constructieve en creatieve manier problemen oplossen

Dat ze weten wat ze willen en hoe dat te bereiken

Hoe kijken jullie aan tegen het passend onderwijs dat straks (in het nieuwe schooljaar) wordt ingevoerd?

Als kinderen lichamelijk of psychisch ernstige beperkingen hebben, zullen we de ouders aanraden om naar een andere school te gaan. Wij hebben de expertise hiervoor niet in huis. Kinderen met ADHD en kinderen met autisme kenmerken gedijen hier heel goed.

De boomhut in de speeltuin van de Democratische school